Virgülsüz Sinema

Klasik sinema anlatısı, anlatım olanaklarını büyük oranda kısıtlar. Sanat yapıtları, izleyiciye ne kadar çok imkan tanırsa o kadar güçlü hale gelir. Yapıt, öne çıkarılırken parçaların içinde bilişsel kesintiye uğratılmamalı ama bunun yanında sinemada plan ve sekans gibi parçaların birbiriyle ilişkisinde izleyicinin takibi kırılmalıdır. Bu sinema, virgüllere değil; noktalara yer vermelidir sadece. Yani seyircinin cümleyi inşasına izin verilmelidir. Cümlenin yapısını kalıplara sokan noktalama işaretlerine yer verilmemelidir. Bela Tarr ve Dardenne Kardeşler gibi isimleri bu sınıflandırmaya sokabiliriz. Tarr ve Dardenne Kardeşler, her ne kadar ilk bakışta birbirlerinden çok uzaktaymış gibi gözükse de aslında virgülsüz sinemanın temsilcileridir. Her ikisinin sineması da saldırgandır ama bunu Godard ve Trier gibi gösterişli bir şekilde sergilemezler. Tuzun fazlası nasıl zararlıysa, hikayelerden büyük isimler de zararlıdır.

Jose Saramago romanlarında noktalama işaretlerine yer vermez. Bence burada amacı kafa karıştırmak değil, cümleleri derinlemesine inceletmektir. Noktalama işaretleri olmadan, cümleyi kendimiz oluştururuz. Bizi yönlendirecek tabelalar yoktur yolumuzda. Saramago konuşma çizgisi ya da diyalogtan sonra isimlere yer vermez. Paragrafın başından itibaren metni çok dikkatli bir şekilde okumanız gerekir; yoksa Saramago’nun dili içinde boğulursunuz. Ama sonuç olarak, ortaya altı daha kalın çizgilerle çizilmiş düşünceler ortaya çıkar. Bir şeyi vurgulamakta bundan daha etkili bir yöntem olamaz. Sanatçı rolünü izleyiciyle paylaşır.

Roman gibi sanat formlarında bunu başarmak daha kolaydır. Sinema gibi zamanla yaşayan diğerleri içinse, dengeyi sağlamak oldukça zordur. Belli bir sürede malzemenin tanıtılması gerekir. Hele bugünkü gibi, çoğu filmin 100 dakikayı geçmediği bir ortamda bunu başarmak daha da zordur. Dardenne Kardeşler bunu aktif kamera ve kaba kurgularıyla, Tarr ise durağan ve kontrollü kamerasıyla başarır ama onun sinemasında da geniş aralıklar bulunur.

Bunun tam tersi olan sinemada ise virgüllerin bolca kullanılması, parçaların daha iyi sorgulanmasına değil, bütün içinde anlamın yok olmasına neden olur. Bu sinema anlayışı, insan bedeni ve zihnini makine gibi gören düşünceyi temsil eder ve onun doğrudan akrabasıdır.

Descartes’ın aklındaki beden, Poussin’in ya da bizim ortak deneyimlerimizin dünyasındaki beden değildi. Ona göre beden  bir makinedir. Saatten yalnızca biraz daha karmaşık, hareketli parçaları olan bir tür heykeldir. Descartes bu makinenin-yürümek, yemek yemek , nefes almak gibi- en temel işlevlerini yürütüşünü, bu hareketli kısımlar aracılığıyla açıklamayı önerir…..

….Descartes’ın çizdiği zihin ve beden resmi, insanları makinenin içine girmiş hayaletler gibi tasvir ettiğini belirterek karikatirüze edilebilir. Ayrıca, zihnin bedenden mantıken bağımsız olduğu yönündeki iddiası  ve bedeni neredeyse  tamamen mekanik  bir aygıtmışçasına ele alışı da hiç kuşkusuz bu görüşü destekler.

Sanat Nedir-Arthur C. Danto

Sinemanın müzikten öğreneceği şeyler vardır. Müzik, tam anlamıyla Wagner ve continuity music ile virgülsüz sinema dediğimiz alana kendi içinde geçmiştir. Wagner’in müziği, evde oturup dinlemek için çok zor bir müziktir. Bitmeyen cümlelerle doludur onun müziği. Wagner’in müziği kesinlikle o yapının içinde, tiyatroda tecrübe edilmelidir. Wagner dinleyicisinden tam bir sabır bekler ve onu müziği sorgulamaya, dikkat etmeye davet eder. Virgülsüz sinemacılar da bu yöntemi kendi formlarında kullanırlar. İkincil bir araç kullanmak yerine, eylemleri ve objeleri tek plan içinde kurgularlar. Buna akışkan kurgu diyebiliriz. Wagner’in müziği gibi bu sinema da seyircisinin sabrını ister ve onlar farkında olmasa da anlatılan dünyayı yaratmasına ve sorgulamasına yardımcı olur.

Mehmet Berkay Sülek

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s