David Altmejd: Melekler, Canavarlar, Hareket, Atlas

2 - AD2014-001(The Flux and The Puddle)v1_James_Ewing.jpg

David Altmejd, işlerini en çok takdir ettiğim sanatçılardan biri. Onunla tanışmam, Sarah Thornton’un çok popüler olan “Sanat Dünyasında Yedi Gün” adlı kitabını okumamla oldu. Altmejd’in adının tam anlamıyla duyulması, 2007’de Kanada’yı Venedik Bienali’nde temsil etmesiyle gerçekleşti. Sanatçı lisansını Montreal Üniversitesi’nden, yüksek lisansını Columbia Üniversitesi’nden aldı. Altmejd çalışmalarında en çok kurt adamlara, bunun yanında aynalar ve canavarlara yer veriyor. Bir röportajında, kurt adamları seçmesinin özel bir nedeninin olmadığını; artık çokça çalışılan insan bedeninden başka bir şey üzerinde çalışmak istediğini söylüyor. Gerçekten de Altmejd, insan figürlerine oldukça az yer veriyor; kullansa bile bunların tam anlamıyla insan değil, canavarımsı varlıklar olduğunu söyleyebiliriz. Onun eserlerini tarif etmek oldukça güç. Neredeyse ucuz bir bilimkurgu ya da korku filminden fırlamış gibi gözüküyorlar. Oldukça grotesk ve koyu işler üretiyor sanatçı.

Altmejd’in ilgimi çekmesinin asıl nedeni ise cam, pleksiglas ve aynalar kullanarak ürettiği büyük boyutlu entalasyonları. Bu enstalasyonlar o kadar karmaşık ki insanların ilk görüşte etkilenmemesi mümkün değil. Çözülmeyi bekleyen koca bir bilmece gibi ama onun işleri gücünü bu kaostan değil, bütününden alıyor. “The Flux and the Puddle” adlı işini ele alalım. Üzümler, kurt adamlar, Altmejd’in imzası olan yüzü yarık insanlar, parçalanmış bedenler, kurt adamlar… Aynalar ise bu enstalasyonlarda temel rol oynuyor çünkü bu işlerin ana damarı olan hareketi gözler önüne seriyor. Aynalar ve muhtemel yansımalar bir hareket duygusu oluşturuyor. Onun eserlerinde kullandığı merdivenimsi motifler de bu duyguyu güçlendiriyor. Onun işlerini Aby Warburg’un düşünceleri üzerinden de okuyabileceğimizi düşünüyorum. Warburg’un üzerinde durduğu iki önemli kavram bulunuyor. Bunlar, hareket ve anı. Warburg, yaratılan işlerin kolektif bir hafızanın ürünü olduklarını savunuyor ve artık önemli olanın bir figürün salt o eserde ne anlama geldiği değil, nereye hareket ettiği olduğunu söylüyor.

The introduction of forwardly moving figures forces the viewer: to exchange comparative viewing for anthropomorphistic viewing. The question is no longer: ‘What does this expression mean?’, but rather ‘Where is this directed to?’ The eye performs after-movements in relation to the figures, to maintain the illusion as if the object were moving. The key term here is Nachbewegungen-literally “after-movements”, or, more elegantly put, “succeeding movements”. If the prefix Nach-already suggests a general affinity to processes of Nachahmung (literally after-or post-miming), this suspected proximity is corroborated through a comparison with one of the theoretical source-texts for Warburg’s dissertation, namely Robert Vischer’s 1872 treatise Das optische Formgefühl. In the fragment quoted above Warburg assumes that the impression of movement is generated through a kinetic perceptual (re)performance which occurs while viewing the pictorial representation of a moving figure, and he also conceives of these inner-organic movements that occur in the perceiving subject as mimetic in relation to the perceived stimulus.

http://edoc.hu-berlin.de/ilinx/2/ekardt-philipp-101/PDF/ekardt.pdf

Warburg burada sadece fiziksel bir hareketten değil, aynı zamanda psikolojik bir hareketten bahsediyor ki  Altmejd’in işleriyle kesiştiği noktanın bu olduğunu söyleyebiliriz. Warburg ve onun tamamlayamadığı eseri “Atlas”ın bilgilendirici yazısında söz ettiği Robert Vischer ise; sanatın objeleri değil, algıyı taklit ettiğini söylüyor. Buradan da Warburg’un neden hareket üzerine kafa yorduğunu anlayabiliriz. Herhalde insan algısı üzerinde en çok manipülasyona giden sanat formu sinema olsa gerek. Burada hemen aklımıza Kuleshov’un deneyini getirebiliriz. Kuleshov o ünlü deneyinde, önce ifadesiz bir adamı gösterir. Daha sonra bir çorba görünce o adamın aç olduğunu anlarız. Aynı ifadesiz kareden sonra bir kadını gösterseydi, adamın kadını beğendiği algısını çıkartabilirdik. Gerçekleşen şey bu iki kare arasındaki fiziksel atlamanın yanında, adamda yarattığımız psikolojik hareketliliktir. David Altmejd’in işlerinde ise hem aynanın kullanımı tekrarlar üretmekte; hem de kullanılan farklı ve birbirinden tamamen bağımsız objeler eseri bir şekilde tamamlamamıza, yani hareketi ortaya çıkarmamıza neden olmaktadır. Ayna ve pleksiglasın kullanımı, her ne olursa olsun her bir alanı tek bir kare gibi algılamamıza neden olmaktadır. Aynanın objeleri yeniden üretme gücü, bir hareketin oluşmasını sağlamaktadır.

16. yüzyılda ortaya çıkmış en önemli Japon resim sanatı geleneklerinden biri olarak kabul edilen “Rimpa Okulu” ile de Altmejd’in işleri arasında benzerlikler kurabiliriz. Tawaraya Sotatsu’nun “Fujin-Raijin-zu” adlı eseri, bize bu konuda yardımcı olacaktır. Burada Altmejd’in  aynaları ve parçalı eserleri, yerini küçük boşluklara bırakmıştır. Warburg’un tarif ettiği fiziksel hareketliliği bu eserde de görürüz. Sotatsu, rüzgar ve şimşek tanrılarını resmetmiş, ama onlara insani özellikler yüklemeyi ihmal etmemiştir. Altmejd’in eserlerinde psikolojik bir hareketlilik, kavramsal ve ruhani  bir altyapı varken; Sotatsu’nun eserinde fiziksel hareketlilik ve dünyevi bir altyapı vardır.

Homeros’un “Odysseia”sında kahraman gerçekten Odysseia mıdır, babasını aramak için yola koyulan Telemakhos mudur? Yoksa hangisinin kahraman olduğuna karar veren okuyucu mudur? Sotatsu’nun yukarıda sözünü ettiğim eserinde, orta paneli dolduracak ve hareketliliği sağlayacak olan kahraman bizizdir. Altmejd’in işlerinde ise kahraman ölmüş, geriye sadece hareketin algılanışı kalmıştır.

Mehmet Berkay Sülek

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s